Pomoc medyczna

logohttp://www.wuj.pl/produkt_gl/1253.jpg

Monika Rudzińska,Izabela Gatkowska, Elżbieta Mirek, Andrzej Szczudlik

Poradnik jest przeznaczony dla chorych, ich rodzin i opiekunów oraz wszystkich tych, którzy bez odpowiedniego przygotowania medycznego chcą dowiedzieć się o chorobie Parkinsona, jej przyczynach oraz możliwościach rozpoznania i leczenia. Celem poradnika jest również przedstawienie możliwości współczesnej rehabilitacji ruchowej i terapii mowy wraz z instrukcjami odpowiednich ćwiczeń. mamy nadzieję, że poradnik okaże się przydatny do lepszego porozumienia z prowadzącym lekarzem, który rzadko ma czas na wyjaśnienia dotyczące zalecanych badań czy wypisywanych leków.


Choroba Parkinsona - przyczyny i leczenie

1. Opis ogólny i przyczyny choroby Parkinsona
Opisana po raz pierwszy prawie 200 lat temu, w 1817 roku, choroba Parkinsona (ch.P.), zwana również drżączką poraźną (ang. paralysis agitans), jest przewlekłą, powoli postępującą chorobą układu nerwowego spowodowaną stopniowym zanikiem komórek nerwowych w niektórych regionach mózgu. Powodem tego zaniku jest proces zwany zwyrodnieniem, a nie uszkodzenie innego typu, np. niedokrwienie czy zapalenie mózgu, po którym mogą pojawić się objawy takie same lub bardzo podobne do występujących w ch.P., ale są to już jednak inne choroby, słabo lub wcale nie reagujące na leki z powodzeniem stosowane w ch.P. Objawy typowe dla ch.P., które także mogą wystąpić w innych uszkodzeniach i chorobach, nazywane są parkinsonizmem lub zespołem parkinsonowskim. Na podstawie samych objawów, bez dodatkowych badań i dłuższej obserwacji, nie można z pewnością rozpoznać ch.P., a jedynie parkinsonizm.

 


2. Objawy choroby Parkinsona
2.1 Objawy ruchowe choroby Parkinsona
Cztery główne objawy, które są podstawą rozpoznania choroby to:
• drżenie występujące w spoczynku,
• spowolnienie ruchowe,
• sztywność mięśni,
• zaburzenia stabilności postawy.
Choroba może zacząć się od każdego z wymienionych objawów. U 70% chorych zaczyna się od drżenia jednej ręki, które występuje w spoczynku i ustępuje lub zmniejsza się chwilowo przy zmianie pozycji lub w czasie ruchu. Później drżenie pojawia się także w nodze, często po tej samej stronie, a następnie w pozostałych kończynach, czasami także widoczne jest na brodzie lub języku. Objawem łatwo zauważalnym przez otoczenie, a trudniej przez samego chorego, jest spowolnienie ruchowe (bradykinezja), polegające na opóźnieniu rozpoczęcia ruchu oraz zwolnieniu jego szybkości i zmniejszeniu amplitudy (zakresu). Spowolnienie ruchowe na twarzy zwane hipomimią widoczne jest jako rzadkie mruganie i zubożenie ekspresyjności twarzy. Mikrografia (zmniejszenie wielkości pisanych liter) oraz cicha, monotonna mowa mogą być również pierwszymi przejawami choroby. Chorzy skarżą się również na sztywność mięśniową, często na początku asymetryczną, dotyczącą kończyn po jednej stronie. Sztywność dodatkowo utrudnia spowolniały już ruch kończyn i tułowia............

 

2.2 Objawy pozaruchowe choroby Parkinsona
Opisanym powyżej, typowym objawom ruchowym ch.P. często towarzyszą także inne, pozaruchowe, które w znacznym stopniu przyczyniają się do pogorszenia jakości życia chorych. Już w pierwszym opisie choroby z 1817 roku, opublikowanym na podstawie obserwacji 6 chorych, James Parkinson zwrócił uwagę na objawy pozaruchowe, takie jak ślinotok i zaparcia. Najwcześniejszymi objawami pozaruchowymi, występującymi na początku choroby lub wyprzedzającymi typowe objawy ruchowe nawet o kilka lat, są: zaburzenia węchu i smaku, zaparcia i depresja. Objawy te nie są jednak swoiste dla ch.P., poprzedzają również inne choroby zwyrodnieniowe mózgu, takie jak choroba Alzheimera, lub mogą być spowodowane wieloma innymi przyczynami.

Zmiany patologiczne w ch.P. nie dotyczą tylko regionów mózgu odpowiedzialnych za funkcje ruchowe, ale już na bardzo wczesnym etapie choroby występują także w strukturach układu nerwowego odpowiedzialnych za tzw. funkcje autonomiczne, czyli za prawidłowe funkcjonowanie przewodu pokarmowego, układu moczowego i wielu innych narządów wewnętrznych. 2.3 Późne objawy choroby Parkinsona
Z upływem czasu dołączają się kolejne objawy ruchowe, typowe dla zaawansowanego okresu choroby. Pogarsza się chód; do opisanych już wyżej zaburzeń dochodzą zastygnięcia (ang. freezing) podczas chodu, dreptanie przy początku ruchu lub zmianie jego kierunku ruchu; częściej występują upadki związane z zaburzeniami chodu. Zastygnięcia, polegające na nagłym, kilku sekundowym lub kilku minutowym znieruchomieniu, niemożności wykonania jakiegokolwiek ruchu, opisywane są przez chorych jako odczucie "jakby stopy przymarzły do podłoża". Zastygnięciom towarzyszy nierzadko silny lęk i niepokój, a występujące wówczas zaburzenia postawy i równowagi mogą prowadzić do upadku. Dreptanie występuje nie tylko przy rozpoczynaniu chodzenia lub zmianie kierunku ruchu, pojawia się często również przy przechodzeniu przez drzwi czy inne wąskie przejścia.

Sporadyczne upadki w zaawansowanym okresie ch.P. zdarzają się u większości chorych. Ocenia się, że około 60% chorych upada 1 raz na rok, a 13% z nich upada wielokrotnie. Upadki mogą być spowodowane nie tylko zaburzeniami chodu, ale także nagłymi spadkami ciśnienia tętniczego (należy zweryfikować dawki leków obniżających ciśnienie i wykonać badania w kierunku zaburzeń układu autonomicznego!), zaburzeniem ostrości wzroku (źle dobrane szkła korekcyjne), zaburzeniami laryngologicznymi (wskazana konsultacja z oceną funkcji błędników), zaburzeniami krążenia mózgowego (wskazana konsultacja neurologiczna i badanie USG tętnic domózgowych). Jak już pisano, upadki mogą być przyczyną złamań kości i innych zmian pourazowych, ale mogą również powodować lęk przed samodzielnym poruszaniem się, co przedwcześnie ogranicza aktywność życiową tych chorych i może być przyczyną kolejnych powikłań, tym razem wynikających z unieruchomienia, takich jak zakrzepica żył czy zapalenie płuc.............


2.4 Powikłania polekowe w chorobie Parkinsona
Niektóre z późnych objawów ch.P. wiążą się z wieloletnim leczeniem lewodopą lub agonistami receptora dopaminowego (patrz dalej). Początek terapii lewodopą powoduje z reguły dużą poprawę sprawności chorych, która utrzymuje się przez kilka lat. Jest to tzw. "miesiąc miodowy"" leczenia. Zazwyczaj już po 3 - 5 latach leczenia aż u 50% chorych pojawiają się specyficzne zaburzenia ruchowe zwane fluktuacjami i dyskinezami. Fluktuacje polegają na występowaniu wyraźnych zmian sprawności ruchowej chorych w ciągu doby. W pierwszych latach stosowania lewodopy, np. 3 razy dziennie, sprawność ruchowa chorego pozostaje zwykle na tym samym poziomie przez cały dzień. Potem czas skutecznego działania leku zaczyna się stopniowo skracać i występują naprzemienne stany dobrej sprawności ruchowej, zwane stanami "on", i znacznie gorszej sprawności ruchowej, zwane stanami "off". Stan "on" pojawia się z reguły w jakiś czas po przyjęciu tabletek lewodopy (30 - 60 minut) i stopniowo, po kilku godzinach przechodzi w stan "off". W dalszych latach choroby czas trwania stanu "on" ulega stopniowemu skracaniu się, a stan "off" - wydłużaniu się. Wyraźne zmiany sprawności zaczynają też pojawiać się nagle, w ciągu kilku minut. Tego typu zmiany sprawności są wyraźnie związane z rytmem przyjmowania leku i dają się przewidzieć. Niestety, u niektórych chorych występują także nagłe stany "off" bez wyraźnego związku z lekiem, a czasem zjawisko "on-off" polegające na wielokrotnym, szybkim przejściu z jednego stanu w drugi..........

 


3. Inne choroby z objawami parkinsonowskimi
Wiele z opisanych wyżej objawów, a nawet cały ich zespół (zespół parkinsonowski) mogą być spowodowane inną patologią niż zwyrodnieniowy zanik komórek istoty czarnej. Ocenia się, że około 25 - 35% chorych z takimi objawami nie ma ch.P., ale parkinsonizm wywołany inną chorobą. Chorób powodujących parkinsonizm jest wiele. Może on być objawem chorób zwyrodnieniowych mózgu, innych niż ch.P. Wtedy zwykle towarzyszą mu objawy takie jak niedowład, spastyczność, otępienie, wyraźne zaburzenia ruchów gałek ocznych czy funkcji autonomicznych. Zespoły tych objawów nazywane są parkinsonizmem "plus" lub atypowym parkinsonizmem. Najczęstsze (chociaż znacznie rzadsze niż ch.P.) choroby powodujące tą formę parkinsonizmu to: zanik wieloukładowy i postępujące porażenie nadjądrowe. Sam parkinsonizm może być również wywołany przez inne choroby lub urazy mózgu. Niektóre z nich występują już obecnie bardzo rzadko, np. parkinsonizm po zapaleniu mózgu czy po zatruciu manganem, inne, takie jak parkinsonizm naczyniowy (naczyniowy, miażdżycowy) czy polekowy, powinny być brane pod uwagę jako przyczyna dolegliwości chorego w każdym przypadku...........

 


4. Rozpoznanie choroby Parkinsona
Jak dotąd nie ma żadnego badania, na podstawie którego możliwe byłoby rozpoznanie ch.P. w sposób pewny i obiektywny. Rozpoznanie musi postawić lekarz na podstawie objawów i przebiegu choroby. Jego znajomość chorób powodujących parkinsonizm i inne zaburzenia ruchowe oraz doświadczenie zawodowe mają w tej sytuacji podstawowe znaczenie. Panuje zgodne przekonanie, że rozpoznanie choroby powinien postawić lekarz specjalista. W niektórych szczególnie trudnych i wątpliwych przypadkach w rozpoznaniu mogą pomóc nowczesne badania obrazujące metabolizm dopaminy w jądrach podstawy, takie jak SPECT (DATScan) lub pozytronowa tomografia emisyjna (PET), jednak ze względu na wysokie koszty tych procedur stosowane są one rzadko, również w krajach znacznie bogatszych niż Polska.............

 


5. Przebieg i stadia kliniczne choroby Parkinsona
Przebieg ch.P. można podzielić na następujące okresy:
• I. Fazę przedkliniczną, która rozpoczyna się wtedy, gdy zmniejsza się liczba neuronów istoty czarnej i obniża się poziom dopaminy w prążkowiu. Faza ta może trwać ok. 3 - 7 lat. Gdy poziom dopaminy spadnie do 20 - 30% wartości wyjściowej pojawiają się objawy parkinsonowskie i choroba przechodzi w fazę kliniczną.
• II. Fazę kliniczną, którą dzielimy na dwa okresy w zależności od uzyskanego efektu terapeutycznego:
o Okres wczesny, niepowikłany, kiedy efekt leczenia jest dobry. Objawy parkinsonowskie zmniejszają się po leczeniu i nie ma poważniejszych objawów niepożądanych, a jakość życia chorego jest zadowalająca. Okres ten trwa kilka lat.
o Okres późny, zaawansowanej choroby, kiedy jej postęp powoduje pojawienie się nowych objawów i problemów, takich jak upadki, zaburzenia mowy, zaburzenia połykania, zaburzenia wegetatywne, zaburzenia snu, depresja, zaburzenia psychiczne. Działanie leków słabnie, pojawiają się objawy niepożądane związane z długoletnim stosowaniem lewodopy: fluktuacje ruchowe i dyskinezy. Leczenie w tej fazie choroby jest trudniejsze, a jakość życia pacjentów się pogarsza....................


6. Leczenie
6.1 Ogólne zasady leczenia
Postępowanie terapeutyczne w ch.P. jest złożone. Powinno ono uwzględniać nie tylko farmakoterapię (przyjmowanie leków - produktów farmaceutycznych), ale także inne rodzaje oddziaływań na chorego i chorobę, takie jak rehabilitacja, odpowiedni tryb życia i dieta oraz edukacja i wsparcie, zarówno chorych, jak i ich rodzin. Ze względu na brak znanej przyczyny choroby nie ma leczenia ukierunkowanego na jej przyczynę. W tej sytuacji najważniejsze jest leczenie mające na celu zmniejszenie nasilenia objawów choroby, utrzymanie funkcjonalnej niezależności chorego oraz przystosowanie go do przewlekłej choroby. Można to osiągnąć, przyjmując określone leki (leczenie farmakologiczne) lub poddając się zabiegowi chirurgicznemu (leczenie chirurgiczne). Skuteczność obu tych form leczenia w dużym stopniu zależy od wymienionych wcześniej oddziaływań pozafarmakologicznych (leczenie pozafarmakologiczne). Niewłaściwa dieta uniemożliwi choremu odpowiednie przyswajanie leków, a brak ćwiczeń ruchowych pogłębi niesprawność wynikającą z choroby. Chory i jego otoczenie powinni znać objawy choroby i zasady ich leczenia, by informować lekarza o zachodzących zmianach i efektach terapii, w przeciwnym przypadku decyzje terapeutyczne lekarza mogą być nietrafne.....................

 


7. Postępowanie pozafarmakologiczne.
Działania te obejmują rehabilitację, logopedię, ergoterapię, psychoterapię, edukację chorych i szeroko pojętą pomoc w przystosowaniu się do pewnych ograniczeń związanych z chorobą. Źródłem tych informacji powinien być cały zespół terapeutyczny, jak również odpowiednie poradniki, internet, grupy wsparcia czy samopomocy.

7.1 Edukacja
Edukacja chorego jest niezwykle ważna ...........................

Newsletter

Jeśli chcesz być na bieżąco informowany o aktualnościach wydarzających się na naszej stronie wpisz swój adres e-mail

Kontakt

Stowarzyszenie Ostoja
ul. Ariańska 7/3
31-505 Kraków

tel.  +48  663 506 011
fax. +48 12 422 59 77
e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.